Berichten

hondenslee

“Alweer skiën…” Heb je er helemaal genoeg van? Het wachten voor de skilift, veel te dure koffie op de piste, papperige sneeuw aan het eind van middag en meezingen met foute muziek tijdens de après-ski. Ben je op zoek naar een alternatieve wintersportvakantie? Een keer iets heel anders? Actief, uitdagend, in de natuur en sneeuw? Wat denk je van een meerdaagse tocht met eigen hondenslee door het winterwonderland van Scandinavië?

“Ik voel mijn tenen niet meer…” Langzaam probeer ik ze heen en weer te wiebelen in mijn winterlaarzen. Dit gaat nog niet zo makkelijk aangezien ze gestoken zijn in drie lagen sokken wat de bewegingsvrijheid drastisch beperkt. Dan maar even een stukje achter mijn hondenslee aanrennen. Als dikke stroop voel ik het bloed door mijn benen naar mijn voeten stromen. Langzaam komt het gevoel weer terug. De schade nemen we vanavond in de sauna wel op. Nu eerst zorgen dat ik warm blijf. Rennen dus….

Hondenslee

We bevinden ons in Zweeds Lapland. In de buurt van de stad Kiruna: 67 graden noorderbreedte, net iets boven de poolcirkel. Het is januari, de kortste dag is geweest, de zon begint iedere dag weer iets aan kracht te winnen en de dagen worden langzaam langer. Gemiddeld duurt de dag hier van ongeveer 8:30 uur tot ’s middags 15 uur in dit jaargetijde. Maar de winter laat haar grip op het landschap niet zomaar los. Temperaturen variëren van een comfortabele -15 graden tot een iets minder comfortabele -40 graden Celsius….

Hondenslee

“It’s all about layers.” Laagjes, laagjes, laagjes. Hier begrijp je pas echt het nut ervan. Drie lagen sokken, twee lagen handschoenen, twee lagen onderkleding, een donsjas, thermolegging en een thermo-overal. Oh ja, en nog een bivakmuts, extra wollen muts en rubberen laarzen. De Scandinavische temperturen gaan je zeker niet in de koude kleren zitten! Letterlijk. Trek je bij -40C graden Celcius je handschoenen uit, dan heb je grote kans dat je vingers binnen een halve minuut bevroren zijn.

Hondenslee
Laagjes, laagjes, laagjes. En dan nog bevriest alles! De honden hebben er geen last van met hun sneeuwbestendige poten.
Hondenslee

“Oei”, hoor ik je denken, “waarom zou je daar dan in hemelsnaam naartoe op vakantie willen.” Daar is maar één heel kort antwoord op: de schoonheid van de natuur. De laagstaande zon geeft de hemel alle kleuren van de regenboog. Rood, oranje, paars, diepblauw, maar nooit simpel wit. En heb je overdag nog niet genoeg kleuren gezien? ’s Nachts is het de beurt aan het noorderlicht als je geluk hebt. Groene gordijnen zetten de hemel dan in vuur en vlam.

Hondenslee
Noorderlicht

Natuurlijk heb je de schoonheid die je kunt zien. Maar waar ik iedere keer weer door geraakt wordt is de schoonheid die je kunt horen. Of eigenlijk niet kunt horen. De sneeuw filtert alle geluiden weg en maakt de wereld stil…. Het enige dat je hoort is het schuiven van de slee door de verse sneeuw. De honden maken geen geluid als ze rennen, hun winterbestendige voetzolen lijken de grond niet eens te raken.

Hondenslee

Terug naar de meerdaagse sledehonden tocht. Wat kun je allemaal verwachten?

Kwart over zeven. De wekker is zojuist gegaan. Niet bewegen, wie kruipt er als eerste uit de slaapzak? Vannacht hebben we met ons groepje van vijf mushers (bestuurder van een hondenslee) geslapen in een hut midden in de wildernis. Geen elektriciteit, geen automatische verwarming, geen stromend water. Ergens vannacht is de houtkachel uitgegaan en is de temperatuur in de hut tot rond het vriespunt gedaald. De eerste die opstaat moet de kachel weer aansteken, maar loopt daarbij wel koude tenen op.

Hondenslee
Vastgebonden aan een boom en verankerd in de sneeuw met een haak staan de sledes er klaar voor. Als de honden eenmaal ingespannen ervoor staan trekken ze om het hardst om de slede in beweging te krijgen. Een touw en een haak zijn dan geen overbodige luxe…

Buiten zijn de honden inmiddels wakker geworden, met hun interne klok is niets mis… Eruit dan maar, thermoskleding aan, kachel aan en naar buiten. Het is etenstijd voor de honden. Gulzig schrokken ze de stinkende soep van vlees en water naar binnen die ze voorgeschoteld krijgen. Aan de horizon wordt het langzaam lichter en wordt het donkerblauw van de nacht ingewisseld voor oranje.

Hondenslee

Na een uitgebreid ontbijt; door de kou verbrand je extra veel en is veel eten geen overbodige luxe, is het tijd om de honden voor de sledes te spannen. Van stilte is even geen sprake nu. De honden zijn uitgeslapen en klaar voor een nieuwe tocht. Ze blaffen om het hardst om als eerste ingespannen te worden. Koud krijg je het er in ieder geval niet van! Eenmaal in hun harnas voor de slee blijven ze zoveel mogelijk geluid produceren en wordt er om het hardst getrokken om de slee in beweging te krijgen. “Gaan, gaan, gaan.” lijken ze te roepen.

Hondenslee
Hondenslee

Dan zijn we klaar om te gaan. Mijn hartslag is rond de 150 en ik heb het bloedheet ondanks de buitentemperatuur van -35 graden. Mijn vier honden houden niet van wachten en werpen mij enthousiaste blikken toe. Hou dat maar eens onder controle! We gaan! Ik trek het anker waarmee de slee vastzit uit de sneeuw en spring achterop. Woesh! Daar gaan we! En het is stil… Zodra de honden mogen rennen maken ze geen geluid meer. De stilte valt als een deken over me heen. Dit gevoel is onbeschrijfelijk.

Hondenslee

We zijn inmiddels een uurtje onderweg. Mijn hartslag is weer normaal en mijn tenen beginnen langzaam koud te worden. Besneeuwde bossen wisselen af met uitgestrekte bevroren meren en moerassen. De zon staat inmiddels boven de horizon en werpt lange schaduwen op het pad. De honden zitten lekker in hun ritme. Het eerste halfuur is er nog door allemaal, al rennend, gepoept en geplast. Maar nu draven ze eensgezind door de sneeuw.

Hondenslee
Hondenslee

Kilometer na kilometer. Onze gids op de voorste slee kiest de paden, de rest van de honden volgt. Je komt volledig tot rust. Er is niets waar je aan hoeft te denken behalve de slee en de honden. Soms ren je een stukje om warm te worden of als het bergop gaat om de honden te helpen. Soms moet je bukken voor een overhangende tak. Soms remmen als het hard bergaf gaat. Meer is er niet. Zo simpel, zo genieten.

Hondenslee
Halverwege is het tijd voor pauze! De honden kunnen even bijkomen terwijl wij onszelf opwarmen met een kop hete soep en een boven het vuur geroosterde tosti.
Hondenslee

Langzaam zakt de zon weer achter de heuvels en kleurt de horizon oranje en roze. Aan de andere kant komt tegelijk de maan op in een dieppaarse achtergrond. De natuur toont hier haar kunststukje in kleuren. Vol bewondering kijk ik om me heen, hoeveel kleuren kan de hemel hebben?

Hondenslee
Hondenslee

Het is drie uur in de middag als we bij onze nieuwe wildernishut aankomen. De honden hebben vandaag 40 km gerend en zijn moe en hongerig. Voor hen zit de dag erop, voor ons begint het zware werk nu. Met een bijl hakken we als snack voor de honden een enorme salami in stukken. Hierna is het water halen uit het meer vlakbij (waarbij je eerst het eerder gemaakt wak open mag hakken), hout halen voor de kachels en sauna, het diepgevroren avondeten van de honden in stukken hakken en water koken om het in te ontdooien en de sledes leeghalen.

Hondenslee
Hier hadden we geluk dat er stromend water in de buurt van de hut was. Alleen het omhoog sjouwen van 8 containers met 20 liter water was nogal een opgave!
Hondenslee
Eén van de wildernishutten. Wat een plaatje hè?

Tegen de tijd dat al het werk gedaan is, is de hut opgewarmd en kookt het water in de fluitketel voor een kop thee. Laagje voor laagje kan de kleding uit. Tot de sauna heet is en ik mijn vermoeide spieren kan ontspannen in de hitte. Dit is het moment om mezelf op bevriezingsverschijnselen te inspecteren. Mijn blauwe tenen worden langzaam weer roze en krijgen hun gevoel weer terug. Na de sauna gloeien al je spieren en voel je pas hoe hard ze hebben moeten werken om je warm te houden.

Hondenslee
Tijdens onze tocht hadden we een volle maan. Hierdoor was het noorderlicht ’s nachts minder goed zichtbaar. De maan gaf zoveel licht dat je wel met gemak zonder zaklamp rond kon lopen.
Hondenslee

Na het avondeten vallen mijn ogen al langzaam dicht. Het is pas 20 uur! Voor de meeste mensen begint de avond net. Maar voor ons is de energie op na een dag in de extreme kou. Het voordeel van het vroege donker is dat je al vanaf de middag kans hebt op noorderlicht. Tot laat opblijven gaat me echt niet meer lukken. Een uurtje later is het stil in de hut, morgen weer een dag!

Hondenslee
Het lijkt wel een pentekening toch?

Bovenstaande meerdaagse reis is geboekt via Nature Travels, een Britse outdoorreizen maatschappij. Maar ook Harriniva in Fins Lapland kan ik erg aanraden als je met husky’s op pad wil.

Geïnteresseerd in reizen naar Scandinavië? Kijk dan ook eens naar mijn andere reportages over Noorwegen en Zweden.

Wildplukken

Wildplukken


Er is iets vreemds aan de hand in Nederland. Op steeds meer plekken zie je ze lopen. Mensen die aan boomschors snuffelen en een hapje nemen van een groen blaadje. Gekleed in waterdichte kleding met in hun hand een plastic bakje. Aan hun riem hangt een zakmes. Schichtig schieten ze links en rechts de bosjes in om ineens tot stilstand te komen en met een borsteltje wat aarde van een paddenstoel af te borstelen. Wildplukkers zijn het.


Met de blik op de grond gericht. Op zoek naar eekhoorntjesbrood!

Het is de nieuwe hobby van de moderne mens. Na jaren genoten te hebben van het gemak van de supermarkt vallen we nu terug op het jagen en verzamelen dat onze voorouders al deden. Ook als restaurant tel je hedendaags pas mee als de chef-kok zelf de paddenstoelen heeft geplukt en er op minstens één gerecht wilde bloemen prijken.

Wildplukken

De natuur heeft zoveel te bieden!

 

Ook ik ben in de ban geraakt van het wildplukken. Afgelopen najaar was ik op vakantie in Zweden en stonden de bossen vol paddenstoelen en bosbessen. Van de lokale bevolking – die zelf ook fervent wildplukkers zijn – hoorde ik over eekhoorntjesboord. De paddenstoel der paddenstoelen. In Frankrijk een ware delicatesse en in Nederland onbetaalbaar. Als je ze al kunt vinden bij de groenteboer. Volgens de kenners de lekkerste paddenstoel die er is.

Piepklein eekhoorntjesbrood naast een net zo klein bosbessenstruikje.

Eekhoorntjesbrood behoort tot de familie der boleten: paddenstoelen met onder de hoed een sponzig uiterlijk. Hierdoor zijn ze makkelijk te herkennen. Ik wist toen nog niet dat er vele soorten boleten zijn. De meeste zijn eetbaar maar er zitten ook enkele giftige tussen. Daarbij is er geen één zo smaakvol als eekhoorntjesbrood, dus dat was waar ik naar op zoek moest.

Urenlang heb ik daarna door de bossen gestruind – gekleed in waterdichte kleding en met mijn speciale paddenstoelenmesje in de hand – op zoek naar eekhoorntjesbrood. Ondertussen snoepend van de bosbessen die tussen de vele paddenstoelen groeien. Het moment dat je dan op een open plek in het bos komt en in de zonnestralen een groepje eekhoorntjesbrood bij elkaar ziet staan is onvergetelijk. Alsof je voor het eerst zonder zijwieltjes kunt fietsen als kind.

Wildplukken

Eekhoorntjesbrood!

Kanstanjeboleten. Minder smaakvol, maar ook goed eetbaar.


Wat is wildplukken en waarom is het zo populair?

Wildplukken is het verzamelen van niet gekweekt voedsel in de natuur. Dit kan van alles zijn. Bessen, noten, fruit en paddenstoelen. Groeit het in het wild en kun je het eten dan voldoet het aan de voorwaarden. Nu ons voedsel in de supermarkten steeds onherkenbaarder en onnatuurlijker wordt verlangen er steeds meer mensen naar “echt” eten. Champignons die naar aarde en noten smaken en volzoete kleine bosbessen in plaats van dat ze alleen maar heel groot en waterig zijn.

Daarnaast weet je bij supermarkt groente vaak niet waar het vandaan komt en welke bestrijdingsmiddelen en chemicaliën erop gebruikt zijn. Recent is bijvoorbeeld de licentie voor het gebruik van het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat voor vijf jaar verlengd. Dit middel zit in onder andere Roundup en wordt door boeren gebruikt om groente en fruit te bespuiten. Er gaan al jaren stemmen op dat dit middel kankerverwekkend is en zeer slecht voor de gesteldheid van de natuur. Iets wat je dus liever niet binnen krijgt.

Wildplukken

Bosbessen zijn gemakkelijk te herkennen, vooral in de herfst als het blad rood kleurt.

Wildplukken

Waarna bosbessen pannenkoeken als ontbijt natuurlijk niet kunnen ontbreken!

Nog een mooi voordeel is dat er in de natuur heel veel voedsel te vinden is dat je niet in de supermarkt in de schappen ziet liggen. Denk maar eens aan wilde aardbeien of zuring. En wat dacht je van “onkruid” als zevenblad (gekscherend ook wel tuinmansverdriet genoemd omdat je er nooit meer vanaf komt), paardenbloemen, viooltjes en brandnetel.

Mag je zomaar wildplukken?

Nee. In ons land vol regels is wildplukken verboden en valt onder stroperij. Boetes kunnen oplopen tot 4100 euro. Wel wordt het verzamelen van voedsel voor eigen gebruik gedoogd. Een klein bakje met bramen of bessen plukken is dus geen probleem! Ga als plukker wel altijd met respect met de natuur om. Pluk niet een hele struik leeg. Dieren moeten ook kunnen eten van wat de natuur hen biedt. Die kunnen niet naar de supermarkt als de struiken leeg getrokken zijn. Trek ook niet zomaar een paddenstoel met wortel en al uit de grond. Hierdoor maak je de  ondergrondse schimmelstructuur kapot en komt de paddenstoel niet meer terug het volgende jaar.

Wildplukken

Blijf zoveel mogelijk op het pad. Probeer de natuur zo min mogelijk te verstoren.

Wildplukken

En pluk niet alles weg, dieren leven ook van de opbrengst van de natuur.

Heb je een grote achtertuin, of ken je iemand met een grote tuin. Dan is dit natuurlijk ook een ideale plek om eens lekker te gaan plukken. Ik weet zeker dat de eigenaar volmondig toestemming geeft als je zegt zevenblad te willen plukken! Alleen al in mijn eigen achtertuin vind ik van alles: wilde viooltjes, brandnetel, madeliefjes en paardenbloem bijvoorbeeld. Genoeg om ’s zomers een mooie salade mee te maken! Nog een tip is de website wildplukwijzer.nl. Hier kun je aan de hand van een kaart van Nederland zien wat er bij jou in de buurt te plukken is.

Kun je zomaar alles eten?

Er is in de natuur veel eetbaars te vinden. Maar je vindt er ook genoeg giftige planten, bessen en paddenstoelen. Met name bij paddenstoelen lijken eetbare en giftige soorten soms verraderlijk veel op elkaar. Ieder najaar zijn er wel een paar gevallen van vergiftiging door het plukken van de verkeerde soort. Zorg daarom dat je weet wat je doet. Volg eens een workshop en neem een wildplukboek mee als je op pad gaat. Pluk liever ook geen voedsel langs akkers of weilanden. Je weet hier niet waarmee ze bespoten zijn. Hetzelfde geldt voor plukken langs de autoweg. Uitlaatgassen hebben geen goed effect op voedsel.

Wildplukken

Ook al zijn ze niet eetbaar. Het loont altijd de moeite om paddenstoelen van dichtbij te bekijken.

Wildplukken

En zo dicht bij de grond zie je nog veel meer.

Behalve eekhoorntjesbrood zocht ik in Zweden ook naar cantharellen. Persoonlijk vind ik deze kleine gele zwammetjes erg smaakvol en perfect om door de roereieren te doen voor het ontbijt. In de bossen groeien behalve de echte cantharellen ook valse cantharellen. Echt waar, zo heten ze echt. Deze lijken sprekend op cantharellen maar hebben net een wat ander steeltje. Daarbij zijn ze licht giftig, je kunt er last van je maag van krijgen. Het is dus niet altijd even makkelijk om eetbaar van giftig te onderscheiden zonder enige kennis.

Weet wat je wel en niet kunt plukken.

Een van de mooiste, maar ook één van de giftigste soorten.


Doen!

Probeer het eens! Google wat je bij jou in de omgeving kunt vinden en schotel je gasten een zelf geplukte salade voor. Of maak eens bospaddenstoelen-of brandnetelsoep. Daarnaast is wildplukken een reden om naar buiten te gaan. Je zal zien dat je op een heel andere manier naar de natuur gaat kijken. Dus: trek die waterdichte kleding aan, pak een plastic bakje en een mesje en, hop, naar buiten!

Wildplukken

Boleten en cantharellen. Dat wordt bospaddenstoelensoep vanavond!


Tips:

  • Wildplukwijzer.nl – Hier vindt je op een kaart van Nederland heel veel wildplukplekjes en wat je er kunt plukken. Ook verkrijgbaar als app voor Android en IOS.
  • Handige apps voor paddenstoelen: Book of mushrooms (encyclopedie met eetbare en giftige paddenstoelen) of Mushroom identify (neem een foto en zie wat het is). Voor eekhoorntjesbrood gebruik ik zelf de app Mycoldent waar je aan de hand van vragen ziet wat voor boleet je voor je hebt.
  • Recepten en workshops vindt je onder andere op deze websites: Bloemenpad.nl en Culinairwildplukken.nl.
  • Nog meer weten? Kijk dan eens naar de boeken Wildplukken: de alternatieve fruittuin of Het wildpluk kookboek.
  • Ga je op zoek naar paddenstoelen? Koop dan een paddenstoelenmes. Aan de achterkant heeft dit mesje een borsteltje om de aarde van de paddenstoel af te borstelen. Trek een paddenstoel nooit zomaar uit de grond, snijd hem altijd af, anders vernietig je de ondergrondse schimmelcultuur.
  • Wildplukregels vindt je op de website van de KNNV: De Vereniging voor Veldbiologie.
  • Heb je een tuin? Plant dan eens eetbare bloemen zoals Oost Indische kers of lavendel en bessenplanten zoals frambozen, bramen of aalbessen.